Bắt đầu từ nghĩa và một nhiệm vụ nhỏ
Chọn một từ tiếng Anh con đã hiểu, chẳng hạn sun. Chỉ lên bầu trời hoặc một bức tranh đơn giản và kiểm tra rằng từ đó có nghĩa với con trước khi yêu cầu con đọc. Nếu từ chưa quen, hãy dạy nghĩa của nó bằng lời trước. Một trẻ có thể nối âm thành công mà chưa biết từ tạo ra mang nghĩa gì; đó là một lần thử giải mã đáng quý, nhưng cuộc trò chuyện về việc đọc không nên dừng ở đó.
Một nhiệm vụ đầu dễ quản lý có thể là nhận diện hai cách viết quen thuộc hoặc cùng ghép âm một từ ngắn. Số phút không phải là phép thử. Hãy dừng lại hoặc đơn giản hóa nhiệm vụ nếu con mệt, lo lắng hoặc không còn tập trung vào âm.
Tên chữ cái và âm trong lời nói làm hai việc khác nhau
Tên chữ cái của m cho biết chúng ta đang nói đến chữ nào. Âm trong lời nói /m/ giúp chúng ta đọc một từ như map. Hãy giải thích trực tiếp sự khác biệt này thay vì mong rằng một trẻ thuộc bài hát bảng chữ cái sẽ tự biết cách ghép âm. Hỏi giáo viên về mẫu phát âm được dùng trong lớp, và cùng nghe trước khi thử bắt chước.
Một âm có thể được viết bằng nhiều chữ cái. Trong ship, sh phối hợp với nhau để thể hiện một âm, nên một hoạt động ba ô âm sẽ dùng sh, i và p. Đây là ví dụ ở giai đoạn sau: đừng đưa vào bộ bài đầu tiên mới chỉ dạy s, a, t và p. Các ô âm theo các đơn vị âm-chữ đã được dạy, chứ không theo quy tắc mỗi chữ phải chiếm một ô riêng.
Giữ phần hỗ trợ ngôn ngữ tách khỏi mẫu tiếng Anh
Dùng tiếng Việt để động viên, giải thích cần làm gì và bàn về nghĩa của một từ. Riêng bước giải mã, hãy chỉ vào cách viết tiếng Anh và làm mẫu âm tiếng Anh. Việc ghi cách đọc gần đúng bằng một hệ chữ khác có thể thêm vào những âm không có trong từ đích, nên an toàn hơn là nghe một bản ghi âm đáng tin cậy hoặc người dạy, thay vì tự tạo một "mẹo phiên âm".
Mỗi trẻ cần mức hỗ trợ khác nhau. Phụ huynh không cần che giấu giọng địa phương hay giả vờ biết một âm mình chưa quen. Hãy nói rằng hai mẹ con sẽ cùng nghe mẫu phát âm. Nếu bạn không xác định được bản ghi âm có chuẩn không, hãy dùng mẫu của trường và mang câu hỏi này đến giáo viên thay vì luyện đi luyện lại một phiên bản chưa chắc chắn.
Một ví dụ cụ thể: s, a, t, rồi sat
Chỉ dùng ví dụ này sau khi s, a và t đã được dạy. Xếp các chữ thành một hàng. Chỉ vào s và làm mẫu /s/. Chuyển sang a và làm mẫu nguyên âm ngắn trong tiếng Anh của nó. Phát /t/ thật ngắn ở cuối. Chỉ lại lần lượt qua cả hàng và nối các âm với nhau để nói sat. Làm mẫu trước, luyện cùng nhau, rồi mời con tự thử một lần với ít sự giúp đỡ hơn.
Kết nối sat với nghĩa: diễn tả hành động ai đó ngồi xuống và dùng một câu nói ngắn có chứa từ này. Nếu con đọc tên chữ cái, hãy quay lại với các âm trong lời nói. Nếu con quên âm đầu trước khi đến cuối, hãy giảm nhiệm vụ xuống một từ hai âm quen thuộc như at, với điều kiện những cách viết đó đã được học. Đừng vừa thêm một cách viết mới vừa rút bớt sự hỗ trợ cùng lúc.
Biến việc đọc thành một hoạt động chính tả nhỏ
Sau khi đọc sat, hãy cất từ in đi. Nói sat và yêu cầu con lắng nghe các âm trong từ. Bạn có thể giúp bằng cách kéo dài /s/ liên tục và giữ phụ âm tắc cuối thật ngắn. Đặt ba đồng hồ đếm khi xác định từng âm, rồi thay mỗi đồng hồ bằng cách viết tương ứng đã học. Kiểm tra kết quả bằng cách ghép các chữ trở lại thành từ.
Giữ rõ mục đích: đây là việc nghe và chọn cách viết, không phải chép từ trí nhớ càng nhanh càng tốt. Nếu việc cầm bút khiến con nản, hãy dùng thẻ chữ. Bạn có thể luyện viết riêng; hoạt động đọc không cần phải biến thành bài kiểm tra chữ viết.
Điều chỉnh việc luyện tập theo trình tự dạy của con
Hỏi giáo viên những cặp âm-cách viết nào đã được giới thiệu, lớp dùng những từ đọc mẫu nào, và những từ hoặc sách nào phù hợp để luyện. Một cuốn sách được mô tả là dễ vẫn có thể chứa những cách viết chưa được dạy. Hãy tự kiểm tra vài từ trước khi chọn, và đọc to các phần chưa học cho con nghe thay vì yêu cầu con đoán.
Một ghi chú hữu ích ở nhà sẽ mô tả mức hỗ trợ đã cho: đọc sat sau khi người lớn làm mẫu; nhận diện s một mình; cần giúp để nhớ nguyên âm ngắn a. Một điểm số đơn lẻ không thể giải thích bước dạy tiếp theo. Hãy duy trì đọc sách cùng nhau, trò chuyện và niềm yêu thích sách song song với phonics, vì hiểu ngôn ngữ và yêu thích việc đọc còn nhiều hơn cả việc giải mã chữ.
Đưa thói quen này vào đời sống gia đình bạn
Ở nhà, hãy chọn một câu chỉ dẫn bằng tiếng Anh mà con hiểu dễ, chẳng hạn listen, point, then join, và nói dèm câu đó bằng tiếng Việt kèm theo mẫu động tác — con nhớ nhiệm vụ qua hành động chứ không cần dịch từng chữ. Dán ba thẻ chữ s, a, t cạnh cuốn sách truyện tiếng Việt hoặc English mà con hay đọc trước giờ đi ngủ; mỗi tối chỉ chạm thẻ và phát âm trong dưới một phút. Bạn có thể nhờ ông bà hoặc người trông con nhắc lại đúng ba thẻ đó vào một thời điểm khác trong ngày; nhờ vậy việc luyện tập tiếp nối được cả tuần mà không cần một buổi học dài hay một ngôi nhà chỉ nói tiếng Anh.
Thử nhé: một từ, ba cách
- Kiểm tra nghĩa của sat và xác nhận s, a và t đã được dạy.
- Làm mẫu các âm, ghép lại với nhau, rồi mời con thử đọc một lần có hỗ trợ.
- Giấu từ đi, dựng lại bằng thẻ chữ, rồi ghép âm một lần nữa.
- Ghi lại cách hỗ trợ nào hiệu quả và kết thúc bằng một câu chuyện đọc cùng nhau.
Trò chơi, bản ghi âm và ứng dụng học đều bằng tiếng Anh. Các trang này giúp phụ huynh giải thích các hoạt động bằng ngôn ngữ của gia đình.